Trong nhiệm kỳ III (2022 – 2026), dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo sâu sát của Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam; sự quan tâm, tạo điều kiện thuận lợi của các cấp chính quyền tỉnh Nghệ An, sự phối hợp hiệu quả của các sở, ban, ngành, đoàn thể, Phật giáo Nghệ An đã phát huy tinh thần đoàn kết, hòa hợp, ổn định tổ chức, triển khai đồng bộ các hoạt động Phật sự, đạt được nhiều thành tựu quan trọng trên các lĩnh vực.

Tăng ni, phật tử trong toàn tỉnh luôn chấp hành tốt chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; thực hiện nghiêm Hiến chương Giáo hội; tích cực tham gia các phong trào thi đua yêu nước, các hoạt động an sinh xã hội, từ thiện nhân đạo; góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở và đóng góp thiết thực vào sự phát triển kinh tế xã hội của địa phương.

Củng cố tổ chức, nâng cao chất lượng hoạt động Phật sự

Một trong những dấu ấn nổi bật của nhiệm kỳ 2022–2026 là sự phát triển cả về quy mô và chất lượng của tổ chức Giáo hội.

Sau Đại hội đại biểu Phật giáo tỉnh Nghệ An lần thứ III, Ban Trị sự được kiện toàn với 28 thành viên, gồm 15 thành viên Thường trực và 13 ủy viên. Cơ cấu tổ chức cơ bản được duy trì ổn định; việc phân công, phân nhiệm ngày càng rõ hơn, tạo điều kiện để các ban chuyên môn và Văn phòng Tỉnh hội phát huy vai trò trong từng lĩnh vực công tác.

Hiện toàn tỉnh Nghệ An đã có 78 cơ sở thờ tự (tăng khoảng 8,7 lần so với năm 2011. Các ngôi chùa lớn như chùa Đại Tuệ (Nam Đàn), chùa Cổ Am, chùa Chí Linh (Diễn Châu), chùa Diệc, chùa Cần Linh (Thành phố Vinh), và chùa Phúc Lạc (Nghi Lộc)…

Hệ thống cơ sở tự viện toàn tỉnh ngày càng được quan tâm phát triển; nhiều công trình chùa được trùng tu, tôn tạo, xây dựng mới khang trang, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng của nhân dân. Công tác quy hoạch, cấp phép xây dựng, phục hồi sinh hoạt tôn giáo được triển khai đồng bộ, có sự phối hợp tích cực giữa tăng ni và chính quyền địa phương. Đây là tiền đề quan trọng để Phật giáo Nghệ An phát triển ổn định, bền vững trong giai đoạn mới.

Tính đến năm 2025, toàn tỉnh có 122 vị tăng ni đang sinh hoạt và phụng đạo tại các cơ sở thờ tự. Sự gia tăng này không chỉ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tôn giáo chính đáng của Phật tử và nhân dân, mà còn mở rộng khả năng hướng dẫn hoạt động Phật sự tại cơ sở. Trong một tỉnh có địa bàn rộng, nhiều khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa, việc có thêm Tăng Ni trực tiếp phụ trách các cơ sở góp phần duy trì sinh hoạt ổn định, hạn chế tình trạng chùa không có người hướng dẫn thường xuyên.

Điểm đáng chú ý trong nhiệm kỳ là công tác tăng sự từng bước chuyển từ chú trọng số lượng sang nâng cao chất lượng và trách nhiệm hành đạo.

Hồ sơ tăng ni được cập nhật, chuẩn hóa; việc cấp giấy chứng nhận tăng ni, chứng điệp thụ giới, chứng nhận an cư kết hạ, quản lý hồ sơ xuất gia, thuyên chuyển và trụ trì được thực hiện theo quy trình của Giáo hội. Ban Trị sự cũng thành lập Hội đồng khảo hạch, tổ chức đánh giá đối với các trường hợp trụ trì, bổ nhiệm trụ trì và thuyên chuyển sinh hoạt về địa bàn tỉnh.

Nội dung khảo hạch không chỉ tập trung vào giới luật và kiến thức Phật học, mà còn đặt ra yêu cầu về kỹ năng hành đạo và hiểu biết pháp luật. Qua đó, người được giao phụ trách cơ sở phải đáp ứng đồng thời yêu cầu về phẩm hạnh, năng lực chuyên môn và khả năng tổ chức hoạt động trong điều kiện thực tiễn.

Trong nhiệm kỳ, Ban Trị sự đã ban hành quyết định bổ nhiệm trụ trì cho 13 trường hợp, thuyên chuyển sinh hoạt đối với 22 trường hợp. Cùng với đó, công tác kiểm tra, giám sát hoạt động hành đạo tại các tự viện được tăng cường, góp phần giữ gìn kỷ cương và sự thống nhất trong tổ chức Giáo hội.

Công tác giáo dục, đào tạo Tăng tài cũng có nhiều chuyển biến. Dù chưa có trường Trung cấp Phật học tại tỉnh, Giáo hội đã tạo điều kiện để tăng ni theo học tại các học viện Phật giáo, trường trung cấp Phật học và các cơ sở thuộc hệ thống giáo dục quốc dân.

Hoạt động an cư kết hạ được duy trì nghiêm túc, đúng truyền thống thiền môn. Toàn tỉnh có 02 cơ sở: hạ trường tăng tại Chùa Diệc và hạ trường ni tại Chùa Cần Linh, phường Thành Vinh.Bên cạnh nội dung tu học, hành trì theo truyền thống, chương trình còn kết hợp bồi dưỡng kiến thức pháp luật, kỹ năng hành chính và công nghệ thông tin. Việc gắn tu học với những yêu cầu của đời sống hiện đại cho thấy cách tiếp cận ngày càng thực chất trong công tác đào tạo tăng ni.

Những kết quả trên tạo nên bước chuyển đáng ghi nhận: sự phát triển của Phật giáo Nghệ An không chỉ được đo bằng số tăng ni hay số lượng chùa được phục hồi, mà còn thể hiện ở chất lượng đội ngũ, sự rõ ràng trong phân công trách nhiệm và khả năng đáp ứng yêu cầu thực tiễn tại cơ sở.

Mở rộng hoạt động hoằng pháp, hướng mạnh đến cộng đồng

Bên cạnh công tác tổ chức tạo nền tảng cho sự ổn định, thì sự lan tỏa của các hoạt động hoằng pháp, hướng dẫn Phật tử và văn hóa đã tạo nên sức sống rõ nét của Phật giáo Nghệ An trong nhiệm kỳ qua.

Tại nhiều cơ sở tự viện, các buổi thuyết giảng, sinh hoạt giáo lý, khóa tu định kỳ tiếp tục được duy trì. Nội dung hoằng pháp từng bước gắn với đời sống xã hội, chú trọng giáo dục đạo đức, lối sống, lòng nhân ái, tinh thần hướng thiện và trách nhiệm đối với gia đình, cộng đồng.

Hoạt động hoằng pháp cũng được mở rộng tới khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa và vùng biên giới. Các tăng, ni kết hợp thuyết giảng với hoạt động từ thiện, an sinh xã hội, qua đó từng bước đưa giáo lý Phật giáo đến gần hơn với đồng bào, góp phần đáp ứng nhu cầu tinh thần và tăng cường sự gắn kết trong cộng đồng.

Trong nhiệm kỳ, toàn tỉnh tổ chức 107 khóa tu mùa hè, thu hút hơn 43.000 lượt thanh thiếu niên tham gia; đồng thời tổ chức 257 lễ quy y Tam bảo cho hơn 62.000 phật tử. Những con số này cho thấy phạm vi hoạt động hướng dẫn Phật tử ngày càng được mở rộng. Tuy nhiên, giá trị lớn hơn nằm ở việc các khóa tu đã trở thành môi trường giáo dục đạo đức, kỹ năng sống và ý thức sẻ chia dành cho thế hệ trẻ.

Một khóa tu mùa hè dành cho thiếu nhi, trẻ em được tổ chức tại chùa

Bên cạnh các khóa tu mùa hè, nhiều chùa trên địa bàn duy trì lớp giáo lý, khóa tu một ngày an lạc, khóa tu sinh viên và các hình thức sinh hoạt chuyên đề. Toàn tỉnh hiện có 534 đạo tràng, bản hội, hội quy đang hoạt động ổn định, với các nội dung như tụng kinh, niệm Phật, nghe pháp và sinh hoạt cộng đồng.

Việc hình thành và duy trì hệ thống đạo tràng tại cơ sở giúp hoạt động tu học không chỉ tập trung vào các dịp lễ lớn, mà trở thành sinh hoạt thường xuyên trong đời sống của phật tử. Đây cũng là kênh để Giáo hội hướng dẫn người dân thực hành tín ngưỡng, tôn giáo đúng chính pháp, xây dựng nếp sống văn minh và tham gia tích cực vào các hoạt động văn hóa, xã hội của địa phương.

Công tác văn hóa Phật giáo được triển khai theo hướng kết hợp giữa bảo tồn truyền thống và phát huy giá trị trong đời sống đương đại.

Nhiều cơ sở thờ tự được quan tâm trùng tu, tôn tạo; việc khảo cứu, lưu giữ tượng cổ, mộc bản, văn bia, chuông cổ, thư tịch Hán Nôm và các dấu tích kiến trúc Phật giáo được chú trọng. Một số tư liệu quý được sao chép, số hóa, góp phần gìn giữ những giá trị lịch sử, văn hóa lâu đời của Phật giáo xứ Nghệ.

Các lễ trọng như Phật đản, Vu lan, Phật thành đạo và các lễ tưởng niệm được tổ chức trang nghiêm, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tôn giáo, đồng thời tạo nên những không gian văn hóa gắn kết cộng đồng.

Công tác khảo cứu, sưu tầm và bảo tồn các giá trị di sản văn hóa Phật giáo tiếp tục được quan tâm. Việc phát hiện, lưu trữ và nghiên cứu các tư liệu quý như tượng pháp cổ, mộc bản, văn bia, chuông cổ, thư tịch Hán Nôm, di tích, phế tích kiến trúc,… được chú trọng. Điều nay góp phần khẳng định chiều sâu lịch sử và giá trị văn hóa của Phật giáo Nghệ An trong tiến trình phát triển của dân tộc.

Các mô hình “Chùa xanh, cảnh đẹp, thiên nhiên giao hòa”, “Chùa cảnh tiêu biểu, đồng hành xây dựng nông thôn mới” và “Chùa cảnh tiêu biểu, đồng hành xây dựng đô thị văn minh” được triển khai tại nhiều cơ sở. Giáo hội cũng phối hợp xét, trao 9.541 giấy chứng nhận “Gia đình Phật tử văn hóa”, qua đó khuyến khích Phật tử xây dựng gia đình hòa thuận, chấp hành pháp luật và tích cực tham gia các phong trào ở khu dân cư.

Không dừng lại ở việc bảo tồn không gian thờ tự, công tác văn hóa đã từng bước đưa các giá trị Phật giáo vào đời sống cộng đồng, gắn việc tu học với bảo vệ môi trường, xây dựng nếp sống văn minh và giữ gìn bản sắc văn hóa địa phương.

Lan tỏa tinh thần sống “tốt đời, đẹp đạo”

Xuyên suốt nhiệm kỳ 2022–2026, tinh thần “hộ quốc an dân, đồng hành cùng dân tộc” tiếp tục được thể hiện qua sự tham gia của tăng ni, phật tử vào các phong trào thi đua yêu nước và hoạt động xã hội tại địa phương với tổng số tiền thực hiện trên 250 tỷ đồng.

Đại diện Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Nghệ An tặng quà hỗ trợ cho gia đình hộ nghèo trên địa bàn tỉnh

Giáo hội vận động tăng ni, phật tử chấp hành chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; tích cực hưởng ứng các cuộc vận động xây dựng đời sống văn hóa, xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh và ưu tiên sử dụng hàng Việt Nam.

Tại nhiều địa phương, các cơ sở Phật giáo và phật tử tham gia hiến đất, đóng góp kinh phí, ngày công để xây dựng đường giao thông và công trình cộng đồng. Các hoạt động bảo vệ môi trường, phóng sinh tái tạo nguồn lợi thủy sản và xây dựng cảnh quan xanh, sạch tại cơ sở tự viện được duy trì, góp phần nâng cao ý thức trách nhiệm đối với môi trường sống.

Công tác đền ơn đáp nghĩa được tổ chức thường xuyên thông qua các lễ tưởng niệm, cầu siêu anh hùng liệt sĩ; thăm hỏi, tặng quà gia đình chính sách, thương binh, bệnh binh và người có công với cách mạng. Nhiều hoạt động được tổ chức tại các nghĩa trang liệt sĩ và di tích lịch sử trên địa bàn, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn” và sự gắn bó giữa Phật giáo với truyền thống dân tộc.

Giáo hội cũng quan tâm vận động thanh niên phật tử thực hiện nghĩa vụ công dân, tham gia bảo vệ an ninh, trật tự, an toàn giao thông và các hoạt động tại khu dân cư. Tăng ni, phật tử tiêu biểu tham gia Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức xã hội, góp phần phản ánh tâm tư, nguyện vọng chính đáng của đồng bào Phật giáo và tăng cường sự đồng thuận trong cộng đồng.

Quan hệ phối hợp giữa Giáo hội với cấp ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các cơ quan chức năng ngày càng được củng cố. Thông qua sự phối hợp này, nhiều khó khăn liên quan đến tổ chức sinh hoạt, cơ sở thờ tự và hoạt động Phật sự từng bước được hướng dẫn, tháo gỡ; đồng thời tạo điều kiện để các cơ sở Phật giáo phát huy vai trò trong đời sống địa phương.

Bên cạnh hoạt động trong tỉnh, Phật giáo Nghệ An còn tăng cường giao lưu với Phật giáo các địa phương và nước bạn Lào, đặc biệt là quan hệ với Liên minh Phật giáo Lào tỉnh Xiêng Khoảng. Các hoạt động thăm hỏi, giao lưu, phối hợp xây dựng chùa Hữu nghị Việt Nam–Lào góp phần vun đắp quan hệ hữu nghị truyền thống và quảng bá hình ảnh Phật giáo Việt Nam hòa hợp, thân thiện.

Nhìn lại nhiệm kỳ 2022–2026, những kết quả của Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Nghệ An được thể hiện trên nhiều phương diện, từ củng cố tổ chức, đào tạo đội ngũ đến hoằng pháp, hướng dẫn Phật tử, bảo tồn văn hóa và tham gia hoạt động xã hội. Đây là nền tảng quan trọng để Phật giáo Nghệ An tiếp tục phát huy tinh thần đoàn kết, hòa hợp, đồng hành cùng các tầng lớp nhân dân, đóng góp thiết thực vào sự phát triển của quê hương trong nhiệm kỳ mới.