Khánh Hòa là địa bàn có quy mô và đặc điểm dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo đa dạng. Toàn tỉnh có 34 dân tộc thiểu số với 266.284 người, chiếm 11,79% dân số; 28 xã, phường thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, gồm 224 thôn, trong đó có 108 thôn đặc biệt khó khăn.

Trên địa bàn còn có 762 cơ sở tín ngưỡng và 11 tôn giáo được công nhận, với hơn 649.000 tín đồ, 8.428 chức sắc, chức việc, nhà tu hành cùng 886 cơ sở thờ tự. Sự đan xen về dân cư, địa bàn và loại hình sinh hoạt đặt ra yêu cầu quản lý vừa thống nhất, đúng pháp luật, vừa sát đặc điểm của từng cộng đồng.

Trong nửa đầu năm 2026, công tác dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo được đặt trong tổng thể nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an sinh, giữ vững quốc phòng, an ninh và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Tỉnh tập trung hoàn thiện cơ chế thực hiện, duy trì chính sách chuyển tiếp, phân định thẩm quyền và tăng cường hướng dẫn cho cơ sở sau sắp xếp tổ chức bộ máy.

Duy trì chính sách, chăm lo đời sống đồng bào

Một trong những trọng tâm của Khánh Hòa là bảo đảm các chương trình, chính sách dân tộc được triển khai liên tục khi chuyển từ giai đoạn 2021 - 2025 sang giai đoạn mới. HĐND tỉnh đã ban hành nghị quyết phân bổ bổ sung vốn ngân sách nhà nước; UBND tỉnh điều chỉnh nguồn vốn sự nghiệp năm 2025 chuyển sang năm 2026 và đôn đốc các sở, ngành, địa phương đẩy nhanh tiến độ. Tổng vốn đề xuất kéo dài, chuyển nguồn sang năm 2026 là 138,831 tỷ đồng. Đến thời điểm báo cáo, tỉnh đã giải ngân 21,301 tỷ đồng, đạt 15,75% và đặt mục tiêu hoàn thành toàn bộ kế hoạch trong năm.

Cùng với xử lý nguồn vốn chuyển tiếp, tỉnh chủ động rà soát mục tiêu, nhiệm vụ, danh mục công trình và nhu cầu nguồn lực cho Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026 - 2035. Cách làm này hướng tới bảo đảm đầu tư có tính kế thừa, hạn chế gián đoạn chính sách và ưu tiên những nhu cầu thiết yếu của vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Đây cũng là cơ sở để địa phương lựa chọn thứ tự đầu tư phù hợp, tránh phân tán nguồn lực trên địa bàn rộng.

Hiệu quả chính sách được thể hiện ở nhiều lĩnh vực trực tiếp liên quan đến đời sống. Tỷ lệ người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số tham gia bảo hiểm y tế đạt 100%. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, chính sách hỗ trợ đóng bảo hiểm y tế đối với người dân tộc thiểu số tiếp tục được áp dụng trên phạm vi toàn tỉnh, kể cả tại những xã không còn thuộc vùng khó khăn hoặc đặc biệt khó khăn. Trong giáo dục, tỉnh duy trì mức hỗ trợ ăn trưa 330.000 đồng/trẻ/tháng cho trẻ mầm non thuộc diện thụ hưởng, cao hơn mức hỗ trợ theo quy định chung; đồng thời thực hiện các chế độ học bổng, hỗ trợ học tập và chính sách đối với học sinh tại vùng dân tộc thiểu số.

Công tác phát huy vai trò của người có uy tín tiếp tục được duy trì. Dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ và Tết Ramưwan năm 2026, tỉnh tổ chức thăm, tặng quà 190 người có uy tín; phối hợp với đoàn công tác của Bộ Dân tộc và Tôn giáo thăm hỏi, động viên người có uy tín tại các xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Hoạt động này không chỉ mang ý nghĩa chăm lo mà còn tạo thêm kênh nắm bắt tâm tư, tuyên truyền chính sách và củng cố sự đồng thuận tại cộng đồng.

Tỉnh cũng chú trọng đưa thông tin pháp luật đến đúng nhóm đối tượng. Trong 6 tháng, hai hội nghị về giảm thiểu tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống thu hút gần 240 lượt người; bảy hội nghị truyền thông về Chương trình mục tiêu quốc gia được tổ chức cho 597 đại biểu là cán bộ cấp xã, đại diện Mặt trận, đoàn thể, ban phát triển thôn, trưởng thôn và người có uy tín. Việc lựa chọn lực lượng nòng cốt ở cơ sở giúp nội dung chính sách được chuyển tải gần hơn với người dân và gắn với những vấn đề cụ thể của từng địa bàn.

Tạo thuận lợi cho hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo

Trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo, Khánh Hòa duy trì phương thức quản lý kết hợp giữa nắm chắc tình hình, hướng dẫn thực hiện pháp luật và tăng cường tiếp xúc với các tổ chức, chức sắc, chức việc, nhà tu hành. Đặc điểm đáng chú ý của tỉnh là bên cạnh Phật giáo, Công giáo và Tin Lành có phạm vi hoạt động rộng, một số tôn giáo gắn với cộng đồng Chăm như Bàlamôn, Hồi giáo Bàni và Islam. Vì vậy, việc giải quyết nhu cầu sinh hoạt tôn giáo cần đồng thời tôn trọng đặc trưng văn hóa, bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo và tuân thủ quy định của pháp luật.

Tỉnh cũng quan tâm, hướng dẫn tổ chức ác hoạt động tôn giáo được tổ chức trang nghiêm, an toàn và đúng quy định; xem xét các nội dung về thay đổi tên, hợp nhất tổ chức tôn giáo trực thuộc, thành lập ban quản trị, bổ nhiệm, thuyên chuyển và phong phẩm chức sắc. Các hoạt động tôn giáo có yếu tố nước ngoài được trao đổi, lấy ý kiến cơ quan có thẩm quyền, bảo đảm yêu cầu quản lý nhưng không làm gián đoạn nhu cầu sinh hoạt chính đáng của tổ chức và cá nhân.

Cải cách hành chính tạo chuyển biến rõ trong mối quan hệ giữa cơ quan quản lý với tổ chức tôn giáo. Trong 6 tháng đầu năm, tỉnh tiếp nhận 27 hồ sơ thủ tục hành chính trên Cổng Dịch vụ công quốc gia; 24 hồ sơ được giải quyết sớm hoặc đúng hạn, ba hồ sơ còn lại đang trong thời hạn xử lý. Kết quả này cho thấy quy trình tiếp nhận, theo dõi và giải quyết hồ sơ được duy trì thông suốt trong điều kiện tổ chức bộ máy và thẩm quyền quản lý có nhiều thay đổi.

Song song với giải quyết thủ tục, tỉnh tổ chức 21 hội nghị tuyên truyền, phổ biến pháp luật cho hơn 3.120 lượt cán bộ cơ sở, người có uy tín, chức sắc, chức việc, nhà tu hành và tín đồ. Các cuộc gặp gỡ, thăm hỏi nhân dịp lễ trọng được kết hợp với trao đổi, lắng nghe tâm tư, nguyện vọng và vận động đồng bào có đạo tham gia các phong trào tại địa phương. Qua đó, quan hệ phối hợp giữa chính quyền với các tổ chức tôn giáo tiếp tục được củng cố, tạo điều kiện để các tổ chức, cá nhân tôn giáo đồng hành trong hoạt động an sinh xã hội và xây dựng đời sống cộng đồng.

Tình hình dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo trên địa bàn trong những tháng đầu năm cơ bản ổn định; các hoạt động tôn giáo diễn ra bình thường, không phát sinh điểm nóng hoặc vụ việc phức tạp. Cơ quan chức năng không tiếp nhận đơn khiếu nại, tố cáo thuộc trách nhiệm giải quyết trong lĩnh vực này. Năm đơn liên quan đến nội bộ tôn giáo được hướng dẫn, chuyển đến tổ chức có thẩm quyền xem xét. Việc phân định đúng tính chất vụ việc vừa bảo đảm quy định pháp luật, vừa tôn trọng cơ chế giải quyết nội bộ của tổ chức tôn giáo.

Phân cấp gắn với nâng năng lực thực thi ở cơ sở

Việc vận hành chính quyền địa phương hai cấp tạo ra thay đổi trực tiếp trong tổ chức công tác dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo. Thực hiện Nghị định số 124/2025/NĐ-CP, Khánh Hòa đã phân cấp bảy nhiệm vụ trong lĩnh vực dân tộc từ cấp tỉnh cho UBND cấp xã. Những nội dung gắn chặt với cộng đồng, như công nhận người có uy tín hoặc rà soát địa bàn thụ hưởng chính sách, được đưa gần hơn với nơi phát sinh nhu cầu. Việc rút ngắn khâu trung gian tạo điều kiện nâng tính chủ động của cơ sở, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về trách nhiệm và chất lượng tham mưu của cán bộ cấp xã.

Để hỗ trợ quá trình chuyển giao nhiệm vụ, tỉnh tổ chức bảy đoàn công tác trực tiếp làm việc tại cơ sở, hướng dẫn triển khai chương trình mục tiêu quốc gia, chính sách dân tộc và công tác tín ngưỡng, tôn giáo. Các xã, phường, đặc khu bố trí một cán bộ lãnh đạo cấp phòng và một công chức thuộc Phòng Văn hóa - Xã hội theo dõi lĩnh vực này. Bộ máy bước đầu duy trì hoạt động thông suốt, nhưng thực tế cũng cho thấy nhiều cán bộ cơ sở còn kiêm nhiệm, thường xuyên biến động và chưa có nhiều kinh nghiệm xử lý những vấn đề chuyên sâu, nhạy cảm.

Cùng với hạn chế về nhân lực, khả năng ứng dụng công nghệ thông tin và vận hành dịch vụ công trực tuyến của một bộ phận cán bộ, người dân còn chưa đồng đều. Sinh kế của nhiều hộ đồng bào dân tộc thiểu số vẫn phụ thuộc vào nông nghiệp, dễ chịu tác động của thiên tai và biến động thị trường; kết quả giảm nghèo vì vậy chưa thật sự bền vững. Trên không gian mạng, thông tin sai lệch lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo tiếp tục đòi hỏi công tác theo dõi, dự báo và cung cấp thông tin chính thống phải nhanh, sát địa bàn hơn.

Từ thực tế đó, các tháng cuối năm 2026, Khánh Hòa xác định tiếp tục rà soát chính sách, đẩy nhanh giải ngân nguồn vốn chuyển tiếp; xây dựng các dự án hỗ trợ sản xuất theo chuỗi giá trị gắn với giảm nghèo bền vững; khảo sát hoạt động của các điểm nhóm sinh hoạt tôn giáo tập trung và bồi dưỡng nghiệp vụ cho cán bộ cơ sở. Ba nhiệm vụ đột phá của tỉnh tập trung vào đổi mới hoạt động của Sở Dân tộc và Tôn giáo, phát triển sinh kế theo chuỗi giá trị và phát huy vai trò của chức sắc, chức việc, già làng, người có uy tín trong vận động Nhân dân.

Hiệu quả công tác dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo không chỉ nằm ở số lượng văn bản, hồ sơ hay hội nghị, mà được đo bằng khả năng duy trì chính sách, giải quyết nhu cầu hợp pháp và giữ ổn định địa bàn. Khi phân cấp bảo đảm “6 rõ”; cấp tỉnh làm tốt vai trò điều phối, hướng dẫn, còn cấp xã chủ động nắm tình hình và tổ chức thực hiện, chính quyền địa phương hai cấp sẽ trở thành nền tảng để chính sách đến gần người dân hơn. Đó cũng là điều kiện để Khánh Hòa tiếp tục chăm lo đời sống đồng bào, bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc trong giai đoạn phát triển mới.