Theo Nghị quyết, sau hơn 20 năm thực hiện Nghị quyết số 36-NQ/TW, ngày 26/3/2004 của Bộ Chính trị, công tác người Việt Nam ở nước ngoài có nhiều chuyển biến căn bản, toàn diện, góp phần nâng cao nhận thức, thống nhất hành động từ Trung ương đến địa phương, cả trong nước và nước ngoài.

Cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài đến nay với hơn 6,5 triệu người tại hơn 130 quốc gia và vùng lãnh thổ không ngừng lớn mạnh, phát triển, có cuộc sống ngày càng ổn định. 

Tỉ lệ chuyên gia, trí thức, nhà khoa học, doanh nhân và lao động kỹ thuật cao ngày càng tăng, độ tuổi ngày càng trẻ; một số người đã nắm giữ vị trí quan trọng trong hệ thống chính trị nước sở tại. 

Đại đa số đồng bào hội nhập tốt, luôn tích cực gìn giữ truyền thống, bản sắc văn hoá dân tộc và hướng về Tổ quốc, đóng góp quan trọng vào tăng cường quan hệ hợp tác, hữu nghị giữa Việt Nam với các nước, tích cực tham gia vào sự nghiệp xây dựng, phát triển và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam.

Tuy nhiên, một bộ phận nhỏ người Việt Nam ở nước ngoài vẫn còn định kiến, nhận thức và hành động chưa phù hợp với lợi ích quốc gia - dân tộc, thậm chí có hành động phá hoại mối quan hệ hợp tác hữu nghị giữa Việt Nam và các nước sở tại, gây chia rẽ trong cộng đồng người Việt Nam; địa vị pháp lý, đời sống của cộng đồng người Việt Nam ở một số nước còn khó khăn; việc phát huy nguồn lực của cộng đồng phục vụ phát triển đất nước chưa tương xứng với tiềm năng; cơ chế phối hợp liên ngành có lúc, có nơi còn thiếu đồng bộ.

Từ thực tiễn đó, Nghị quyết số 23-NQ/TW đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới toàn diện, nâng cao hiệu quả công tác người Việt Nam ở nước ngoài, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, tăng cường hợp tác quốc tế và tạo động lực cho đất nước phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới.

Khơi thông nguồn lực, tăng cường gắn kết cộng đồng

Nghị quyết khẳng định người Việt Nam ở nước ngoài là bộ phận không tách rời của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, là nguồn lực chiến lược quan trọng và là cầu nối giữa Việt Nam với thế giới.

Trên cơ sở đó, công tác người Việt Nam ở nước ngoài cần chuyển mạnh từ vận động, tập hợp, chăm lo sang đồng hành, kiến tạo cơ chế và huy động nguồn lực. Đây không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan chuyên trách mà là nhiệm vụ của toàn hệ thống chính trị và đồng bào trong, ngoài nước.

Nghị quyết đề cao tinh thần hòa hợp dân tộc, lấy ý thức dân tộc, lòng yêu nước, niềm tự hào và khát vọng phát triển làm điểm chung để tập hợp cộng đồng. Mọi đóng góp xây dựng đều được trân trọng, kể cả những ý kiến khác biệt nhưng không phương hại đến lợi ích quốc gia - dân tộc.

Mục tiêu đặt ra là xây dựng cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài có địa vị pháp lý vững chắc, hòa nhập sâu rộng, phát triển ổn định; giữ gìn bản sắc văn hóa, tiếng Việt và mối liên hệ với quê hương. Đồng thời, tạo môi trường thuận lợi để đồng bào phát huy vai trò cầu nối hữu nghị, đóng góp thiết thực cho sự nghiệp xây dựng, phát triển và bảo vệ Tổ quốc.

Để thực hiện mục tiêu này, Nghị quyết yêu cầu tiếp tục hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật liên quan theo hướng đồng bộ, minh bạch, ổn định, kiến tạo và phục vụ. Các thủ tục hành chính cần được đơn giản hóa, chất lượng dịch vụ công được nâng cao trên cơ sở đẩy mạnh chuyển đổi số.

Những cơ chế có tính đột phá sẽ được nghiên cứu nhằm thu hút, kết nối và phát huy hiệu quả đội ngũ chuyên gia, trí thức, nhà khoa học, doanh nhân, văn nghệ sĩ và thế hệ trẻ người Việt Nam ở nước ngoài. Các lĩnh vực được chú trọng gồm đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và công nghệ sinh học.

Cùng với việc tạo điều kiện để doanh nhân, doanh nghiệp người Việt Nam ở nước ngoài đầu tư, sản xuất, chuyển giao công nghệ và mở rộng thị trường, Nghị quyết đặt ra yêu cầu xây dựng, liên thông, vận hành hiệu quả cơ sở dữ liệu về người Việt Nam ở nước ngoài. Các diễn đàn, cơ chế đối thoại cũng sẽ được tổ chức định kỳ để tiếp nhận, phản hồi và phát huy sáng kiến của cộng đồng.

Gìn giữ bản sắc văn hóa, đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng, tôn giáo

Văn hóa, tiếng Việt và đời sống tinh thần được xác định là những sợi dây quan trọng gắn kết cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài với quê hương, đất nước.

Nghị quyết yêu cầu đổi mới phương thức nghiên cứu, giảng dạy và tôn vinh tiếng Việt; tăng cường hợp tác với các nước có đông người Việt Nam sinh sống; hỗ trợ đào tạo chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ giáo viên dạy tiếng Việt trong cộng đồng. Qua đó, tiếng Việt, lịch sử, truyền thống và các giá trị văn hóa dân tộc tiếp tục được trao truyền cho thế hệ trẻ và các thế hệ người Việt mai sau.

Mỗi người Việt Nam ở nước ngoài được khuyến khích phát huy vai trò “đại sứ văn hóa”, “đại sứ hữu nghị”, góp phần giới thiệu hình ảnh đất nước, con người Việt Nam giàu bản sắc, nghĩa tình, nhân văn và trách nhiệm. Các trung tâm văn hóa Việt Nam ở nước ngoài tiếp tục được phát huy vai trò trong kết nối và lan tỏa giá trị văn hóa dân tộc.

Đáng chú ý, Nghị quyết đặt ra yêu cầu quan tâm, hỗ trợ và kịp thời đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng, tôn giáo của người Việt Nam ở nước ngoài. Chức sắc, tín đồ tôn giáo là người Việt Nam ở nước ngoài được hỗ trợ về nước tham gia sinh hoạt tôn giáo; các tổ chức tôn giáo trong nước được tạo điều kiện hướng dẫn sinh hoạt tôn giáo cho cộng đồng ở nước ngoài.

Việc cử chức sắc trong nước tham gia các hoạt động tôn giáo quốc tế được thực hiện phù hợp với pháp luật, phong tục, tập quán của Việt Nam và nước sở tại. Qua đó, đời sống tín ngưỡng, tôn giáo chính đáng của đồng bào được quan tâm, đồng thời góp phần tăng cường giao lưu, hiểu biết và gắn kết cộng đồng.

Nghị quyết cũng nhấn mạnh việc hỗ trợ thế hệ trẻ người Việt Nam ở nước ngoài tìm hiểu lịch sử, văn hóa dân tộc, tham gia các chương trình trải nghiệm, về nguồn, học tập, khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo và giao lưu Nhân dân. Công nghệ số được xác định là công cụ quan trọng giúp đồng bào tiếp cận, khai thác và phát huy các nguồn tài nguyên tri thức, văn hóa Việt Nam.

Trong công tác thông tin, tuyên truyền, người Việt Nam ở nước ngoài không chỉ là đối tượng tiếp nhận mà còn là chủ thể lan tỏa thông tin về Việt Nam. Nghị quyết yêu cầu tăng cường cung cấp thông tin khách quan, chính xác về tình hình phát triển, uy tín, vị thế của đất nước và những đóng góp của cộng đồng; đồng thời đa dạng hóa phương thức truyền tải trên các nền tảng số.

Nghị quyết số 23-NQ/TW thay thế Nghị quyết số 36-NQ/TW ngày 26/3/2004 và các văn bản chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư về công tác người Việt Nam ở nước ngoài, tạo nền tảng chính trị quan trọng để phát huy sức mạnh của cộng đồng người Việt Nam toàn cầu trong sự nghiệp xây dựng, phát triển và bảo vệ Tổ quốc.