Từ dấu mốc lịch sử ngày 02/8/1955

Ngày 02/8/1955, Thủ tướng Chính phủ ban hành Nghị định số 566-TTg thành lập Ban Tôn giáo, một đơn vị thuộc Ban Nội chính Chính phủ và trực thuộc Thủ tướng phủ; đồng thời thiết lập hệ thống Ban Tôn giáo tại các khu, tỉnh. Sự kiện này đặt nền móng cho sự hình thành hệ thống cơ quan quản lý nhà nước về tôn giáo ở Việt Nam.

Năm mươi năm sau, ngày 27/5/2005, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 445/QĐ-TTg, lấy ngày 02/8 hằng năm là Ngày truyền thống ngành Quản lý nhà nước về tôn giáo. Đây không chỉ là sự ghi nhận đối với những đóng góp của các thế hệ cán bộ làm công tác tôn giáo, mà còn khẳng định vị trí, vai trò của một lĩnh vực công tác có liên quan trực tiếp đến quyền con người, quyền công dân, khối đại đoàn kết toàn dân tộc và sự ổn định, phát triển của đất nước.

Những ngày đầu thành lập, đội ngũ cán bộ của Ban Tôn giáo còn ít, điều kiện làm việc khó khăn, trong khi nhiệm vụ đặt ra hết sức phức tạp và nhạy cảm. Cán bộ làm công tác tôn giáo vừa nghiên cứu, tham mưu thực hiện chính sách, vừa bám sát địa bàn, nắm bắt tình hình, tuyên truyền, vận động chức sắc, chức việc và đồng bào có đạo tham gia công cuộc xây dựng, bảo vệ đất nước.

Trong những năm kháng chiến, công tác tôn giáo góp phần củng cố đoàn kết lương - giáo, động viên chức sắc và tín đồ các tôn giáo tham gia lao động sản xuất, xây dựng hậu phương, chi viện cho tiền tuyến. Nhiều chức sắc, tín đồ đã trực tiếp tham gia cách mạng, đóng góp sức người, sức của cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và thống nhất đất nước.

Sau ngày đất nước thống nhất, cơ quan quản lý nhà nước về tôn giáo tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành, địa phương tham mưu từng bước hoàn thiện chính sách đối với tôn giáo; hướng dẫn các tổ chức tôn giáo củng cố tổ chức, xây dựng đường hướng hành đạo gắn bó với dân tộc.

Qua từng giai đoạn, mặc dù tên gọi, cơ cấu tổ chức và cơ quan quản lý trực tiếp có nhiều thay đổi, nhiệm vụ xuyên suốt của ngành vẫn là tham mưu cho Đảng, Nhà nước thực hiện chính sách nhất quán về tôn trọng và bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo; củng cố đoàn kết giữa đồng bào theo tôn giáo và đồng bào không theo tôn giáo; tạo điều kiện để các hoạt động tôn giáo diễn ra ổn định, đúng pháp luật.

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính trao Quyết định thành lập Bộ Dân tộc và Tôn giáo ngày 01/3/2025

Từ ngày 01/3/2025, Ban Tôn giáo Chính phủ trực thuộc Bộ Dân tộc và Tôn giáo. Dấu mốc này mở ra một giai đoạn phát triển mới, tăng cường sự gắn kết giữa công tác dân tộc với công tác tín ngưỡng, tôn giáo trong thực hiện chính sách đại đoàn kết toàn dân tộc.

Kiên trì xây dựng hành lang pháp lý về tín ngưỡng, tôn giáo

Một trong những dấu ấn nổi bật trên hành trình 71 năm của ngành là vai trò tham mưu xây dựng, hoàn thiện chủ trương, chính sách và pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo.

Trong thời kỳ đổi mới, nhận thức của Đảng và Nhà nước về tôn giáo ngày càng được bổ sung, hoàn thiện. Tôn giáo được nhìn nhận là nhu cầu tinh thần của một bộ phận Nhân dân, đang và sẽ tồn tại cùng dân tộc trong quá trình xây dựng đất nước; đồng bào các tôn giáo là bộ phận của khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Quốc hội chính thức thông qua Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi) ngày 23/4/2026

Trên cơ sở đó, hệ thống chính sách, pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo từng bước được hình thành, từ Nghị định số 69/HĐBT năm 1991, Pháp lệnh Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2004 đến Luật Tín ngưỡng, tôn giáo được Quốc hội thông qua năm 2016. Các văn bản đã tạo nền tảng pháp lý ngày càng toàn diện, công khai và minh bạch, ghi nhận quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của mọi người; đồng thời quy định trách nhiệm của cơ quan nhà nước, tổ chức và cá nhân trong thực hiện quyền này.

Tiếp nối hành trình hoàn thiện thể chế, trong 6 tháng đầu năm 2026, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng ủy Bộ và Lãnh đạo Bộ Dân tộc và Tôn giáo, Ban Tôn giáo Chính phủ đã tập trung tham mưu nhiều nhiệm vụ quan trọng.

Nổi bật là việc chủ động tham mưu Bộ Dân tộc và Tôn giáo trình Chính phủ, trình Quốc hội dự án Luật Tín ngưỡng, tôn giáo. Ngày 23/4/2026, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Luật gồm 9 chương, 61 điều, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2027. Việc Luật được thông qua tạo dấu mốc quan trọng trong quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo; tiếp tục thể chế hóa chủ trương của Đảng về bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo, đồng thời tạo cơ sở nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong bối cảnh đẩy mạnh phân cấp, phân quyền.

Ngay sau khi Luật được thông qua, Ban Tôn giáo Chính phủ đã tham mưu Bộ trình Thủ tướng Chính phủ ban hành kế hoạch triển khai thi hành Luật; đồng thời tập trung xây dựng Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành, hướng tới bảo đảm các văn bản hướng dẫn được ban hành đồng bộ với thời điểm Luật có hiệu lực.

Những kết quả đạt được không chỉ thể hiện khối lượng công việc lớn mà còn cho thấy sự chuyển đổi từng bước trong tư duy quản lý: từ giải quyết các vấn đề phát sinh sang chủ động hoàn thiện thể chế, xây dựng chính sách dài hạn và kiến tạo môi trường pháp lý ổn định, minh bạch cho các hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo.

Cầu nối của sự tôn trọng và tin cậy

Trong suốt 71 năm qua, Ban Tôn giáo Chính phủ và hệ thống cơ quan quản lý nhà nước về tôn giáo tại địa phương luôn giữ vai trò cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với các tổ chức tôn giáo. Thông qua hoạt động tiếp xúc, thăm hỏi, đối thoại và làm việc thường xuyên, cơ quan quản lý kịp thời lắng nghe tâm tư, nguyện vọng, phản ánh và kiến nghị của chức sắc, chức việc, nhà tu hành, tín đồ; đồng thời tuyên truyền, hướng dẫn việc thực hiện chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước.

Bộ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo Nguyễn Đình Khang tiếp Hồng y Luis Antonio Gokim Tagle, Tổng trưởng Phân bộ khởi đầu loan báo Tin mừng (Bộ Truyền giáo), Tòa thánh Vatican

Mối quan hệ được xây dựng trên tinh thần tôn trọng, chân thành và trách nhiệm đã góp phần tháo gỡ nhiều khó khăn, vướng mắc trong hoạt động tôn giáo; tạo điều kiện để các tổ chức tôn giáo hoạt động ổn định theo hiến chương, điều lệ và pháp luật; củng cố sự gắn bó giữa chính quyền với chức sắc, chức việc và đồng bào có đạo.

Những chuyển biến trong chính sách và công tác quản lý đã tạo điều kiện để đời sống tín ngưỡng, tôn giáo tại Việt Nam ngày càng đa dạng, phong phú. Nhà nước đã công nhận và cấp chứng nhận đăng ký hoạt động tôn giáo cho 44 tổ chức thuộc 16 tôn giáo, với khoảng 27,7 triệu tín đồ, trên 66.000 chức sắc, trên 120.000 chức việc và khoảng 30.000 cơ sở tôn giáo. Các hoạt động tôn giáo cơ bản diễn ra ổn định, tuân thủ pháp luật; nhu cầu sinh hoạt tôn giáo chính đáng của người dân được quan tâm, giải quyết.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, tình hình tín ngưỡng, tôn giáo trên phạm vi cả nước tiếp tục cơ bản ổn định. Ban Tôn giáo Chính phủ đã chủ động phối hợp với các bộ, ngành và địa phương theo dõi sát tình hình; hướng dẫn các tổ chức tôn giáo tổ chức đại hội nhiệm kỳ, hội nghị thường niên, sửa đổi hiến chương, điều lệ và triển khai các hoạt động tôn giáo theo đúng quy định.

Nhiều hoạt động tôn giáo lớn được tổ chức trang trọng, an toàn, thu hút đông đảo chức sắc, chức việc, nhà tu hành, tín đồ và Nhân dân tham gia. Công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo được quan tâm; cơ chế trao đổi, đối thoại với các tổ chức tôn giáo tiếp tục được duy trì. Ban cũng tham mưu lãnh đạo Đảng, Nhà nước và Lãnh đạo Bộ tổ chức các hoạt động thăm hỏi, chúc mừng nhân dịp lễ trọng, góp phần tăng cường mối quan hệ cởi mở, gắn bó giữa chính quyền với các tổ chức tôn giáo.

Các tổ chức tôn giáo đã tích cực hưởng ứng cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031; vận động chức sắc, chức việc, nhà tu hành và tín đồ thực hiện quyền, nghĩa vụ công dân, tham gia bầu cử với tinh thần trách nhiệm, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Từ thực tiễn hoạt động, các tôn giáo ngày càng khẳng định vai trò tích cực trong đời sống xã hội. Chức sắc, chức việc và tín đồ các tôn giáo tham gia nhiều phong trào thi đua yêu nước, hoạt động nhân đạo, từ thiện, chăm sóc sức khỏe, giáo dục, bảo vệ môi trường và hỗ trợ người có hoàn cảnh khó khăn. Những giá trị nhân văn, đạo đức và nguồn lực xã hội của tôn giáo đã trở thành một bộ phận quan trọng trong sức mạnh chung của dân tộc.

Tiếp nối truyền thống bằng trách nhiệm và sự tận tâm

Trên chặng đường mới, nhiệm vụ đặt ra cho toàn ngành là phải tiếp tục nỗ lực hơn nữa để xây dựng ngành về tổ chức, về cán bộ đảm bảo xây dựng bộ máy quản lý nhà nước về dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo phù hợp, hiệu quả từ Trung ương đến địa phương, có một đội ngũ cán bộ làm công tác dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo nói chung và quản lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo nói riêng có trình độ, đạo đức, có “tư tưởng sự nghiệp” để đáp ứng yêu cầu công tác vận động quần chúng và quản lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo trong tình hình mới, trong thời kỳ hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng. 

Trưởng ban Ban Tôn giáo Chính phủ Vũ Hoài Bắc khẳng định Ban Tôn giáo Chính phủ đã phát huy tinh thần trách nhiệm, chủ động tham mưu nhiều nhiệm vụ quan trọng về công tác tín ngưỡng, tôn giáo, góp phần giữ vững khối đại đoàn kết toàn dân tộc và bảo đảm ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội

Đặc thù của công tác tôn giáo đòi hỏi mỗi cán bộ không chỉ nắm vững chủ trương, chính sách, pháp luật mà còn phải am hiểu đời sống tín ngưỡng, tôn giáo, sâu sát cơ sở, biết lắng nghe, đối thoại và xử lý công việc bằng tinh thần trách nhiệm, sự tận tâm và tôn trọng.

Kỷ niệm 71 năm Ngày truyền thống là dịp để các thế hệ cán bộ ngành quản lý nhà nước về tôn giáo tự hào về chặng đường đã qua, đồng thời nhận thức đầy đủ hơn trách nhiệm trước yêu cầu mới. Truyền thống của ngành không chỉ được lưu giữ trong những dấu mốc, thành tích hay phần thưởng cao quý, mà còn được tiếp nối bằng chất lượng tham mưu, hiệu quả phục vụ Nhân dân và khả năng xây dựng mối quan hệ ngày càng gắn bó, tin cậy giữa Nhà nước với các tôn giáo.

Phát huy bản lĩnh, kinh nghiệm và những giá trị được bồi đắp qua 71 năm, Ban Tôn giáo Chính phủ và ngành quản lý nhà nước về tôn giáo tiếp tục đổi mới tư duy, phương thức hoạt động; nâng cao chất lượng tham mưu, hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước; bảo đảm tốt hơn quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo; phát huy giá trị văn hóa, đạo đức và nguồn lực của các tôn giáo, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, xây dựng đất nước phát triển phồn vinh, văn minh và hạnh phúc.